DJHS 4: De lees- en kijklijst

Uit de vele documentaires, films, boeken en artikelen die ik zag en las tijdens het schrijven van De jongen, het stof selecteerde ik de werken die mij het meest vooruit hielpen of om andere redenen een onuitwisbare indruk op mij maakten. De lijst is bewust onvolledig (hij kan eindeloos aangevuld worden volgens mij), maar suggesties zijn altijd welkom. Helemaal onderaan vind je mijn favorieten.

Over de Islamitische Staat:
[docu] Vice News — The Islamic State
[boek] Jessica Stern & J.M. Berger — IS
[boek] Loretta Napoleoni — De terugkeer van het kalifaat
[essay] Pankaj Mishra: ‘Hoe na te denken over Islamitische Staat.’ In: De Groene Amsterdammer van 6 augustus 2015

Over Westerse Jihadstrijders die vertrokken:
[boek] Chris de Stoop — Vrede zij met u, zuster
Ontzettend minutieuze reconstructie van het leven (en de dood) van Muriel Degauque, de eerste westerse, vrouwelijke zelfmoordterroriste die in november 2005 in een auto gevuld met explosieven op een Amerikaans konvooi inreed in Irak.
[docu] Panorama — Mijn Jihad
De Vlaamse oorlogsverslaggever Rudi Vranckx gaat op zoek naar een tegengeluid in de Belgische moslimgemeenschap waaruit in hoog tempo een groot aantal jongeren naar Syrië vertrekt.
[docu] Journeyman & The Guardian — Meet Copenhagen’s Home-Grown Gangster Jihadis
In deze docu volgen we Big A, een Deense crimineel die zich tot de Islam bekeerde toen zijn broer ernstig ziek werd. We zien hoe hij zich (onhandig) aansluit bij een rebellengroep en hoe het leven daar hem op alle mogelijke manieren zwaarder valt dan hij had verwacht. (Hij wordt overigens uiteindelijk weggestuurd omdat hij teveel opschept over al zijn bezittingen thuis).
[docu] RBB en Berliner Morgenpost — Dschihad in den Köpfen
Reconstructie van de reis van Duitse jongens uit Berlijn: waarom besloten ze naar Syrië te gaan en door wie werden zij beïnvloed?
[artikelen] Montasser AlDe’emeh — ‘Dagboek: bij de Belgische Syriëstrijders’. In: Knack, juli 2014.
[docu] Panorama (Duits) — Islamischer Staat: Interview mit IS Rückkehrer
Interview met Ebrahim B., een Duitse jongen uit Wolfsburg die naar Syrië vertrok, om na drie maanden ook weer te vluchten uit de Islamitische Staat. Een getuigenis uit eerste hand, vergezeld door een zeer goede reconstructie van zijn reis.

Over radicaliseringsprocessen en Jihad in het Westen:
[boek] Arjan Erkel — Samir
Misschien wel het beste boek dat ik las over de verloop van een radicaliseringsproces (qua inhoud en inzichten dan, op de stijl valt het een ander aan te merken). Arjan Erkel reconstrueert het levensverhaal van Samir A., ooit staatsvijand nummer 1 en vermeend spin in het web van de Hofstadgroep. Wat vooral heel interessant is aan dit boek is de manier waarop de aanpak van overheid en justitie wordt beschreven en hoe deze juist radicalisering in de hand werkt. Ook interessant: Syrië was begin jaren nul natuurlijk nog onder de radar, Samir had zijn pijlen gericht op Tsjetsjenië en wilde zijn broeders helpen in de strijd tegen de Russen, een andere invalshoek dus. Er is ook nog een docu over hem gemaakt die je zou kunnen zien als een korte, maar fijne samenvatting van het boek.
[docu] Zembla: Jong, Frans en Jihadist
Een van de eerste documentaires die ik zag. Journalisten gaan undercover in de wereld van de moslimextremisten die opereren vanuit Frankrijk.
[docu] Panorama (Belgisch) — Merah, Frankrijks Jihadi
Een reconstructie van het leven van Mohammed Merah, een Franse Jihadist die Frankrijk in 2012 elf dagen in zijn greep hield met een reeks aanslagen. Hij is een groot voorbeeld voor veel jihadisten en was ook het leidende voorbeeld voor Mehdi Nemmouche, die tegen een van zijn gevangen zou hebben gezegd: ‘I will do five times Merah’.
[artikel] Marijn Kruk: ‘Eindelijk waren ze iemand: de radicalisering van Coulibaly en de Kouachi-broers.’ In: De Groene Amsterdammer van 21 januari 2015.
[artikel] Jaco Alberts en Harry Lensink ‘Seks en de Jihad.’ In: Vrij Nederland van 25 april 2015.
Loverboypraktijken 2.0: Jihadstrijders die hele jonge meisjes ronselen vanuit Syrië en hen overtuigen de reis te maken.
[boek] Montasser Alde’emeh en Pieter Stockmans — De Jihadkaravaan.
Dit boek vervlecht het pakkende levensverhaal van een jihadexpert (met ervaring: hij stond zelf als ontspoorde Belgische jongen ooit op het punt de wapens op te pakken) met scherpe inzichten in moslimradicalisering en islamafobie.
[docu] Tegenlicht — Insjallah: Als god het wil
Een zeer prettig tegengeluid: deze documentaire gaat niet over Jihadstrijders of Syriëgangers, maar wel over jonge moslims die voor een zeer strenge vorm van de Islam hebben gekozen. In deze documentaire wordt gekeken naar hoe zij hun geloof met de westerse maatschappij proberen te verenigen.

Over Syrië:
[docu] Wojciech Szumowski en Michal Przedlacki — Aleppo: notes from the dark
Absoluut de mooiste en meest indrukwekkende docu die ik zag over de gevolgen van het regime van Assad en de burgeroorlog die daarop volgde.
[boek] Lieve Joris — De poorten van Damascus
[docu] Olly Lambert | Frontline — The bombing of al-Bara
Documentairemaker Olly Lambert volgt een vergadering van rebellenleiders als op zo’n 100 meter afstand een bom inslaat, hij filmt de gevolgen daarvan. Zelf heeft hij achteraf het commentaar in één take ingesproken. Een stukje van deze documentaire was te zien in de Zomergastenaflevering met Simone van Saarloos, zij koos ook een documentaire van dezelfde regisseur die zeker ook de moeite waard is: Syria: between the lines.
Twee documentaires met ongeveer dezelfde strekking:
[docu] Al Jazeera World — Death of Aleppo
[docu] Vice News — Ghosts of Aleppo

Over de zaak Mehdi Nemmouche:
[docu] Les grands dossiers Karl Zero — La tuerie de Bruxelles
Volledige reconstructie in beeld.
[artikel] Marc Weitzmann: ‘Who is Mehdi Nemmouche, and why did he want to kill jews?’ In: Tabletmag, 15 juli 2014.
Volledige reconstructie in woord.
Christopher Dickey — ‘French Jihadi Mehdi Nemmouche is the shape of terror to come’
Mehdi Nemmouche uitgelegd als een voorbeeld voor een bepaald type jihadist: de holy warrior wannabe.

Over Brussel:
[artikel] Arthur van Amerongen & Teun Voeten ‘Bange dagen in Brussel’ In: H/P de tijd 2015, nummer 05
[boek] Arthur van Amerongen — Eurabia
In de herdruk die onlangs uitkwam zijn artikel en boek volgens mij samengenomen, titel: Eurabia I en II.

Midden-Oosten breed (ofwel de categorie: van alles):
[docu] Danfung Dennis — Hell and Back again
Documentaire over een Amerikaanse soldaat die gewond raakt in Afghanistan. We zien hoe moeilijk hij het heeft om zich eenmaal terug thuis aan te passen aan zijn gewone leven en aan zijn verwondingen, maar we zien ook alles wat hij in Afghanistan heeft meegemaakt. Het mooiste in deze documentaire vind ik de beelden van de onderhandelingen met de Afghaanse dorpsbewoners (die eigenlijk niets van de situatie begrijpen en gewoon willen dat iedereen verdwijnt), dat zag ik nog nergens anders.
[film] Denis Villeneuve — Inscendies
Prachtige film over de tweeling Jeanne en Simon die afreist naar het Midden-Oosten op zoek naar hun vader en broer, met als doel een geheime familiegeschiedenis te ontrafelen. Naar het gelijknamige toneelstuk van Wajdi Mouawad.
[film] Sam Mendes — Jarhead
Klassieker in deze categorie. Film met Jake Gyllenhaal in de hoofdrol over de lange, eenzame oorlogsdagen van Amerikaanse soldaten in Irak (die heel graag willen, maar niets mogen doen).
[boek] Rudi Vranckx — Stemmen uit de oorlog
Oorlogsverslaggever Rudi Vranckx tekent zijn herinneringen op aan alle keren dat hij in Irak was, voor en na de inval van de Amerikanen.
[film] Hany Abu-Assad — Paradise Now
Film over twee Palestijnse jongens die zich op een zelfmoordaanslag in Israël voorbereiden.[graphic novel] Guy Delisle — Jerusalem: Chronicles from the Holy City
[artikel] Anna Luyten: ‘Terrorisme-expert Knoope: ‘Een groot deel van de wereld haat ons.’’ In: Knack van 10 november 2015.

Persoonlijke favorieten, soms zijlings verbonden:
[docu] Russia Today — Her War: Woman vs. ISIS
Documentaire over de vrouwen van de YPG, een Koerdische strijdgroepering. Over een revolutie in een revolutie, Koerden vechten tegen het onrecht van IS en leiden daarvoor zelfs vrouwen op. De meisjes die in deze documentaire worden geportretteerd zijn ongelooflijk vastberaden en het gekke is dat ze niet strijden voor de absolute overheersing of voor een soort supermacht, maar simpelweg voor een stukje grond dat hun families al eeuwenlang niet wordt toegekend. Uit deze documentaire haalde ik ook het motto voor de novelle: ‘A person is no one without a homeland. Wherever he goes, he’s just a guest.’
[boek] Amy Waldman — De inzending
Jaren na de aanslag op de Twin Towers schrijft de stad New York een wedstrijd uit: ontwerp een monument voor de slachtoffers, op de plek van Ground Zero. Inzending is anoniem. Na lang beraad wordt er een winnaar gekozen en dat blijkt een (niet-praktiserend) moslim te zijn. Wat volgt is een tergend goed beschreven jaar waarin dit gegeven het hele land in de greep houdt en waarin je als lezer stevig in je schoenen moet staan om je sympathie niet tussen voor en tegen heen en weer te laten pingpongen.
[animatiefilm] Ari Folman — Waltz with Bashir
Over de Libanese Oorlog in 1982, interessant en ontroerend en ook nog eens heel erg goed gemaakt.
[docu] Katy Chevigny en Ross Kauffman — The E-team
De onderzoekers van het Emergency Team van Human Rights Watch riskeren hun leven door onwettige aanvallen op burgers door wrede dictators te documenteren (o.a. ook Syrië in beeld). De vrouwelijke (en meest vastberaden) onderzoeker die in deze docu wordt geportretteerd doet dat zelfs hoogzwanger.
Eerder al aan bod gekomen:
[boek] Arjan Erkel — Samir
[docu] Wojciech Szumowski en Michal Przedlacki — Aleppo: notes from the dark